شهر مشهد واقع در استان خراسان رضوی مانند شهر های قدیمی ایران در گذر زمان دستخوش تغییرات و تحولات زیادی شده است. این تغییرات در راستای مدرنیته سازی و پیشرفت شهر صورت گرفته است اما در این میان برخی از آثار قدیمی و ارزشمند این شهر تخریب شده اند. با این حال هنوز خانه های تاریخی در مشهد وجود دارد که هرکدامشان هویت، تاریخچه و معماری منحصر به فردی دارد. در این مقاله چند مورد از خانه های تاریخی مشهد را به شما دوستان پاشا24 معرفی می کنیم.
خانه های تاریخی مشهد
هتل های مشهد یا بناهای مدرنی که اخیرا در مشهد ساخته شده اند، زیبایی و جلوه بصری خودشان را دارند اما خبری از تاریخ و فرهنگ قدیمی شهر در این بناهای مدرن پیدا نمیشود و از این رو نیاز است که برای احیا و ارزش دادن به بنا های تاریخی شهر از این بنا ها بازدید نماییم و نسل آینده را با آنها آشنا کنیم.
پس با ما همراه باشید.
خانه داروغه مشهد
یکی از خانه های تاریخی مشهد، خانه داروغه می باشد که از زمان قاجاریه تا به الان به لطف مرمت و بازسازی استوار و پابرجا باقی مانده است. این خانه تاریخی به دستور یوسف خان هراتی آخرین داروغه شهر مشهد و به دست معماران روسی ساخته شده است. داروغه در ابتدا این خانه را به پذیرایی مهمانان رسمی و خاص خود اختصاص داده بود و بعد از فوت آن خانه داروغه به وارثانش رسید و از سال 1366 تا 1390 محل تجمع هیات های مذهبی شد. سرانجام در سال 1390 با خرید این بنا توسط شرکت مسکن سازان ثامن، بازسازی و مرمت آن شروع شد و امروزه این خانه تاریخی ارزشمند و زیبا به محلی برای گردشگری و بازدید هنر و معماری دوستان تبدیل شده است.
معماری خانه داروغه مشهد
معماران روسی خانه داروغه آن را با تلفیقی از معماری ایرانی و روسی بنا کرده اند. این خانه حیاطی بزرگ با باغچه های زیبا، حوض در وسط حیاط و همچنین ایوان های طاقدار دارد که از معماری اصیل ایرانی برگرفته شده است. تزئینات چوبی زیر سقف ها، کاشی های هفت رنگ، تندیس های گچی یا آجری از معماری روسی هستند که در این بنا استفاده شده است. تلفیق این دو معماری موجب چشم گیری هرچه بیشتر خانه داروغه شده است.
حقایق خانه داروغه
این خانه تاریخی همانند اکثر خانه های قدیمی ایران، در سه ضلع شمالی،جنوبی و شرقی بنا شده است و دو بخش تابستان نشین و زمستان نشین دارد. معماران این خانه قدیمی در قسمت زمستان نشین با قرار دادن وسیله های گرماساز و مطبخ در طبقه زیرین این بخش به گرم نگه داشتن و حفظ دما کمک بزرگی کرده اند. در مقابل در قسمت تابستان نشین از معماری ایرانی یعنی اتاق های بادگیر و حوض آب جاری استفاده کرده اند تا خنکی این بخش تامین شود.
بسیار جالب است که بدانید اولین خانه ای که در مشهد به حمام شخصی و شومینه مجهز شده است، خانه داروغه می باشد. همچنین وجود پنجره های دوجداره و بخاری دیواری ثابت می کند که خانه داروغه از نظر نوآوری نسبت به بنا های دیگر آن زمان پیشگام بوده است.
آدرس خانه داروغه مشهد
مشهد، خیابان نواب صفوی، راسته حوض مسگران، کوچه داروغه
- خانه داروغه همه روزه به جز جمعه ها از 8 صبح تا 2 بعد از ظهر و از 16 تا 19 پذیرای بازدیدکنندگان می باشد.
خانه ملک در مشهد
حاج حسین ملک یکی از نیکوکاران شهر مشهد در زمان قدیم بوده است و از اقدامات خیرخواهانه این شخص می توان به وقف کتابخانه ملی، دو بیمارستان در چناران و تربت جام، باغ وکیل آباد مشهد و بخشیدن 200 هکتار زمین به فرهنگیان اشاره کرد. این شخص شخیص در سال 1351 به دیار باقی شتافت اما کارهای خیرخواهانه و نیک حاج حسین ملک موجب شده است که تا ابد در یادها باقی بماند. خانه ملک اقامتگاه ایشان بوده که با تلفیقی از معماری سنتی و اروپایی بنا شده است.
معماری خانه ملک مشهد
این خانه در اواخر دوره قاجاریه با زیربنای 600 مترمربع بنا شده است. متاسفانه بخش اندورنی این خانه که محل زندگی حاج ملک بوده ، در گذر زمان تخریب شده است و در حال حاضر بخش های بیرونی بنا، پابرجاست. منبت کاری سقف چوبی، گچ بری های زیبای شومینه و نمای کلی بنا جلوه گری از معماری سنتی ایرانی و معماری اروپایی می باشد.
حمام خصوصی خانه ملک شامل گرمخانه، سرویس بهداشتی، نمازخانه و آتشدان بوده که در زمان خودش چیزی منحصر به فرد بوده است.
بخش های مختلف خانه ملک
سرانجام خانه ملک در سال 1377 به عنوان آثار ملی به ثبت رسید و هم اکنون به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مشهد تعلق دارد. در این خانه تاریخی کارگاه های هنر سنتی، صنایع دستی، کارگاه های بافت فرش و گلیم، منبت و معرق، مینیاتور و تذهیب، سوزن دوزی، سفال و سرامیک برگذار می شود و استادانی ماهر و مجرب در این کارگاه ها به آموزش و خلق آثار هنری می پردازند. همچنین طبقه دوم خانه ملک به گالری هنری شامل اشیا و تابلو های زینتی خانه ملک و آثار هنری اختصاص داده شده است.
آدرس خانه ملک مشهد
مشهد، ضلع شرقی خیابان امام خمینی، مقابل ساختمان دارایی
- می توانید همه روزه از ساعت 8 صبح الی 6 بعد از ظهر به صورت رایگان از این خانه تاریخی مشهد دیدن کنید.
خانه توکلی در مشهد
از دیگر خانه های تاریخی مشهد، خانه توکلی است که در یکی از قدیمی ترین خیابان های این شهر یعنی خیابان نواب صفوی قرار دارد. این خانه قدیمی در دوران قاجار بنا شده و به فردی به نام کشمشیان تعلق داشته است. کشمشیان نام تاجری بزرگ در آن زمان بوده که در این خانه تاریخی سکونت داشته و پس از فوت او مدتی این خانه خالی از سکنه باقی مانده است. حدود اوایل انقلاب این خانه توسط شخصی با نام توکلی خریده شده و اکنون به پایگاه میراث فرهنگی تبدیل شده است.
معماری خانه توکلی مشهد
برخلاف خانه های قدیمی دیگری که در بالا ذکر کردیم؛ در معماری خانه توکلی از هیچ معماری اروپایی استفاده نشده و در این خانه می توانید شاهد معماری اصیل ایرانی باشید. ستون های آجری در نمای ساختمان، کتیبه های سنگی، طاق های قوس دار و … همگی نشان از معماری سنتی ایرانی دارد. همچنین دو کتیبه کاشی کاری شده با آیه های حکاکی شده «و ان یکاد…» و «انا فتحنا لک فتحنا مبینا» در ورودی این خانه تاریخی به چشم می خورد.
آدرس خانه توکلی مشهد
مشهد، خیابان نواب صفوی، کوچه عسگریه
- برای بازدید از این خانه قدیمی زیبا می توانید همه روز از ساعت 8 صبح الی 3 بعد از ظهر به صورت رایگان از این بنا دیدن کنید.
دیگر خانه های تاریخی مشهد
علاوه بر خانه های قدیمی که در بالا ذکر کردیم، خانه های تاریخی و با ارزش دیگری نیز در شهر مشهد وجود دارد که در ادامه آنهارا نام میبریم.
- خانه رجایی مشهد
- خانه پیشه وران مشهد
- خانه کوزه کنانی مشهد
- خانه اردکانی مشهد
- خانه وطن چی مشهد
- خانه مقبل السلطنه مشهد
- عمارت مستوفی مشهد
- خانه امیری مشهد
چرا بیشتر خانه های تاریخی مشهد برای دوران قاجاریه اند؟
اگر دقت کرده باشید، این سوال برایتان به وجود می آید که چرا اکثر بنا های تاریخی مشهد متعلق به دوران قاجاریه است؟ در جواب باید بگوییم که فتحعلی شاه قاجار پس از فتح شهر مشهد دستور به تخریب تمام بناهای مهم و تاریخی که به دوران صفویه و افشاریه تعلق داشت، داد. از خشم و کینه پادشاه بی کفایت قجری بسیاری از بنا های زیبا و مهم تاریخی با خاک یکسان شدند و به همین علت کمتر شاهد آثار تاریخی متعلق به دوران صفویه و افشاریه در مشهد هستیم.
سخن پایانی
در این مقاله 3 مورد از بهترین و معروف ترین خانه های تاریخی مشهد را به طور کامل معرفی کردیم و دیگر خانه های تاریخی را نام بردیم. شاید خیلی از افراد از وجود همچنین بنا های با ارزشی با خبر نبوده اند، اما حالا میدانید که این بنا ها از با ارزش ترین آثار تاریخی ایران به شمار می روند. بهتر است قبل از فرسوده شدن این بنا ها از آنها دیدن کنید و از شکوهمندی آنها روح جانی تازه بگیرید.
می توانید برای رزرو تور مشهد از طریق سایت پاشا و یا از طریق مشاوره تلفنی با شماره 051034025 اقدام نمایید تا به راحتی سفری هیجان انگیز به مشهد داشته باشید.
راحتی مسافران دغدغه پاشا گشت پارس است.
